Schootgebed

Jammer dat velen dit boek niet helemaal zullen lezen. Het begint namelijk met een paar pagina's pure porno, dertien om precies te zijn, daarna is het afgelopen op een paar erotische passages na tegen het einde van het boek.

Ik vermoed dat mensen het boek niet (geheel) lezen omdat ze het mijden of verschrikt terzijde leggen vanwege het expliciete begin, òf omdat ze juist meer porno hadden verwacht op grond van Roche's eerste boek 'Vochtige streken' of de publiciteit rond dit nieuwe  boek en na de eerste pagina's het boek teleurgesteld dichtslaan.

Jammer, nogmaals, omdat dit tweede boek van Roche zeker lezenswaardig genoemd mag worden. Na de openingsscène beleven we in een soort 'stream of conciousness' drie dagen uit het leven van hoofdpersoon Elisabeth. We maken mee wat zij meemaakt, leren de mensen in haar leven kennen en volgen haar gedachten.

Die gedachten zijn levensecht, gevarieerd, chaotisch, alledaags maar ook obsessief en gestoord. Elizabeth zal zo rond de veertig jaar oud zijn, een echt kind van babyboomouders: de hippie's en feministes die vrouwen veel vrijheid en de wereld veel blijheid hebben gebracht, maar die hun kinderen ook hebben opgezadeld met anti-autoritaire opvoeding, gebroken gezinnen en nieuwe waandenkbeelden omtrent de wereld.

Het knappe van Roche vind ik hoe ze de dwanggedachten en obsessies van Elizabeth terloops in de gedachtestroom heeft weten in te voegen. De vanzelfsprekendheid waarmee Elizabeth haar soms eigenaardige opvattingen naar voren brengt. Hoe de ervaringen in het leven, samen met de tijdgeest, niet alleen ons denken maar ook ons handelen beïnvloeden.

Een goed voorbeeld is hoe Elizabeth zich steeds bewust is van het feit dat haar (ons) bestaan effect heeft op het 'milieu' en daar ook rekening mee wil houden, het goed wil doen zoals velen van ons, maar zonder eigenlijk goed te weten wàt het effect van dat handelen nu precies is. Duidelijk wordt dat we keuzes maken op grond van onbestemde gevoelens, op een gegeven moment ook uit gewoonte, maar met het idee het juiste te doen.

Door zo dicht op (in) de huid van de hoofdpersoon te kruipen komt de voyeuristische kant van de roman in de rest van het verhaal wellicht nog meer tot uiting dan in die eerste paar pornopagina's, die overigens aan de pornoparodie van Heere Heeresma doen denken. Omdat ook daar al de chaotische alledaagse gedachten doorheenflitsen.

Al met al een geslaagd boek, voor sommigen hier en daar wellicht over de grens, maar het verwoordt wel wat gewone mensen als u en ik ook zouden kùnnen denken. Over het leven, relaties, ons lichaam, sex.

Dienstreizen van een thuisblijver.

Het was een impulsaankoop afgaande op de titel, die me deed deken aan "Reis door mijn kamer" van die andere Maarten: Biesheuvel. Ik kocht de "dienstreizen" als extraatje, een bijbestelling via internet naast een ander boek dat ik bestelde ''Voer voor psychologen'' van Harry Mulisch. Een bijkomstigheid van kopen via het internet, van kopen met 'giraal' geld in het algemeen, is dat je niet beseft dat je geld uitgeeft. Met een pinbetaling of (internet-)overschrijving is er geen fysieke gewaarwording van geldoverdracht, geen munten of biljetten die van hand verwisselen, nee het zijn slechts cijfertjes op papier of op het scherm die veranderen van waarde. Zeker via internet heb je dan al snel met één of twee klikbewegingen van de muis een extra product aangeschaft zonder dat je het gevoel hebt geld uit te hebben gegeven.

Vanuit dit oogpunt is het begrijpelijk dat banken en winkeliers ons almaar proberen te overtuigen dat plastic geld zo handig is. Zij hebben er minder kosten en werk aan en de kosten die ze wel maken verhalen ze op de gebruiker van het plastic, ze passen wat cijfertjes aan op het overzicht en klaar. Het werkt net als de "koop nu betaal later" truc. Men realiseert zich pas achteraf een te grote uitgave gedaan te hebben ofwel onnodig veel (rente-)kosten te moeten betalen bovenop de eigenlijke prijs.

Maar dit terzijde. In het onderhavige geval was de impulsaankoop een goede, ik heb erg van het boek genoten. In de boekwinkel had ik vermoedelijk het boek laten liggen. Mevrouw Rookvogelwachter heeft enige titels van 't Hart in huis maar het werk van de ietwat schriele, kalende schrijver met z'n vreemde piepstemmetje heeft me nooit zo aangesproken. De internet-impuls en de associatie met Biesheuvel trokken me over de streep.

"Dienstreizen van een thuisblijver" is onderhoudend geschreven, 't Hart maakt ons deelgenoot van enkele van zijn belevenissen de afgelopen jaren en gunt ons een kijkje achter de schermen van zijn schrijversbestaan. Zo lezen we dat royalty's verdwijnen naar Duitse uitgevers ''fur die Werbung'', dat dikke boeken geen kans maken bij de luie lezers van jury's  voor literaire prijzen en we ontdekken dat 't Hart het hart op de plek heeft als hij betrokken raakt bij de rechtszaak tegen Lucia de Berk.

Opvallend is de aandacht van vrouwen die dit mannetje met de piepstem ten deel valt, tenzij Maarten dit zich alleen maar verbeeldt natuurlijk, maar ook hoeveel smeuïge avonturen de man beleeft die zichzelf toch presenteert als een saaie boekenwurm. Voor een deel wordt dat veroorzaakt door de schrijver 't Hart, die van het ziekenhuisbezoek na een beenbreuk - weliswaar een gecompliceerde - als van een echt avontuur weet te verhalen.

De mens 2.0

foto: HumanUpgrades ®

Dit weekeinde surfte ik er weer eens tegen op - een pseudo-instituut - HUMAN UPGRADES dit keer. "The possibility is our obligation" en "DNA plastic surgeries , start new life, become better man" luiden de wervingsteksten van deze kliniek waar men terecht kan voor de verbeterde mens. Tot de mogelijkheden behoren 'simplenose' - de neus met slechts één opening, die eindelijk aansluit bij ons ene snotgootje; 'simplear' - met andere welvingen die het geluid beter leiden en minder oorsmeer; of 'simpletooth' - het gebit uit één stuk met autoherstelfunctie.

Ik schreef er al eens over in de Vogelkrant, en omdat het er naar uitziet dat het archief daarvan definitief in pixellimbo is verdwenen bij de migratie naar het Sanoma-weblog hieronder een herpublicatie van die tekst. 

Ik heb het over wat ik zelf 'pseudo-instituten' noem: Instituten, organisaties, ministeries die feitelijk alleen op papier of op internet bestaan en waar meestal een enkele kunstenaar achter schuilgaat.

Het meest bekend bij het grote publiek is waarschijnlijk EGBG (Engelbregt Gegevens Beheer Groep) een in 1994 opgericht registratieonderzoeksbureau van Martijn Engelbrecht, de vormgever die onlangs nog Amsterdamse illegalen de stuipen op het lijf joeg met een aangifteformulier en eerder al het tegenscript ontwierp, een vragenlijst om telemarketeers van repliek te dienen als ze ons weer eens van de maaltijd afhouden. www.egbg.nl

Deze acties illustreren ook meteen waar het bij de pseudo-instituten om lijkt te gaan: Er wordt de suggestie gewekt dat het instituut/de instelling werkelijk bestaat en een reëele taak, functie, of doelstelling heeft terwijl er in feite slechts sprake is van een gedachtenexperiment, een (kritisch) idee of een (kunstzinnige) grap.

Mijn eerste kennismaking met het genre was bij de expositie "Kijk op de Wijk" in 1997 waar 'the Somniloqui Institute' (voor onderzoek naar 'praten tijdens de slaap') van kunstenaar Anneke Auer opdook. http://somniloquy.online.fr

Maar er is meer:

- het Instituut voor Toekomstig Verlies van Pepijn Zwanenburg, waar aandacht besteed wordt aan die zaken die in de nabije toekomst (vrijwel zeker) verloren zullen gaan, nam deel aan de laatste twee lombokunstweekeinden. www.toekomstigverlies.nl

- het Instituut voor de Loslopende Mens, waar Oscar Prinsen zijn 'spiritual design & concepts' heeft ondergebracht was aanwezig op de kunstweihnachtsmarkt in december 2003 georganiseerd door stichting GANG in Arnhem. Het is een soort parodie op de markt van zelfhulpboeken, new age gadgets en organisaties voor persoonlijke groei en zelfontplooïng. www.loslopendemens.nl

- Braintech, een in de Verenigde Staten gesitueerde organisatie voor hersen- en geheugenonderzoek waar wordt gewerkt aan geheugenimplantaten en het opslaan van menselijk geheugen. Via internet kun je je opgeven voor deelname of kennis nemen van de ervaringen van andere 'proefpersonen'. Een project van Rosanne van Klaveren waarbij ik op de e-maillijst was terechtgekomen. www.braintec.info 

- het Instituut voor Betaalbare Waanzin, werkt binnen het zelfgeformuleerde kader van "het als platform voor beeldend kunstenaars exploiteren, zonder voorzichtigheid, zonder gene, van zoveel mogelijk randfenomenen binnen kunst, media en communicatie". www.ibwww.nl

- het Instituut Liefde in de stad, een project van Paradiso dat loopt sinds 2003

- de 'DE NEDERLANDSE ACADEMIE VOOR 'PATAFYSICA' ook wel Bâtafysica genaamd, legt zich toe op het verspreiden en verzamelen van denkbeeldige oplossingen in 'Patavia (vulgair: De Nederlanden). Verslagen van de wetenschappelijke excursies worden gepubliceerd in De Centrifuge, het officiële orgaan van de NAP. www.batafysica.nl

En er moeten nog veel meer van deze 'systeembouwers', 'fiche-freaks' en 'creatieve ambtenaren' zijn. Zelfs als we de bedenkers van klassieke utopiën (Thomas More, Francis Bacon) en imaginaire landen (Eldorado, Atlantis) of de archivarissen van fictieve collecties (Bouvard et Pécuchet, de Encyclopedie van de Domheid) buiten beschouwing laten en ons beperken tot de bedenkers van de echte 'pseudo-instituten'.

S T A K I N G

bedekt

vissenhoed

Alles is van iedereen.

In de NRC van gisteren staan als illustratie bij een artikel foto's van playmobil poppetjes. Erbij staat vermeld 'illustratie Stefano Tartarotti', maar ook 'beeld Playmobil', waarom? Iedereen weet toch dat die poppetjes van playmobil zijn! Het maken van illustraties en filmpjes met playmobil poppetjes is de laatste jaren  behoorlijk populair. Gratis reclame voor het speelgoedmerk zou je denken. Maar nee, men staat op een naamsvermelding èn financiële vergoeding voor 'intellectueel eigendom' vermoed ik.

Wat een flauwekul weer. Tartarotti heeft die poppetjes toch gekocht (of geleend van z'n neefje voor mijn part). Het idee om er die aardige illustraties van te maken voor de krant is van hem, niet van het speelgoedmerk, en het staat hem wat mij betreft dus vrij dat beeld (idee) te verkopen zonder de makers van het speelgoed te vergoeden of ook maar te vermelden. Speelgoed is er immers voor om mee te spelen!



Elders in dezelfde krant nog veel meer knipenplak-ellende:
Kunstenaar Richard Prince maakt al jaren kunst door gebruik te maken van bestaande beelden uit de media. Bekend zijn bijvoorbeeld zijn cowboys afkomstig van Marlboro reclames.  Als hij na verloop van tijd wat bekendheid geniet en een werk in 2005 op een veiling meer dan een miljoen dollar opbrengt - wat op zich ook weer belachelijk is - gaan er ergens alarmbellen (kassa's) rinkelen. Nu is hij gedaagd in een rechtzaak door een fotograaf, Patrick Cariou, wiens foto's hij heeft gebruikt als basis voor een nieuwe serie kunstwerken.

Wat een flauwekul weer. Prince is bekender dan Cariou die blij zou moeten zijn met de publiciteit (worden z'n foto's ook eens bekeken) en bovendien moet je soms moeite doen de originele foto's te herkennen in het werk van Prince. In allebei de bovenstaande gevallen lijkt het meer op ordinaire afgunst en proberen een graantje mee te pikken, dan om een echte schending van het auteursrecht. Zoals de advocaat van Prince betoogt: "Dit is geen piraterij. Dit zijn geen handtassen."

links het origineel - rechts de bewerkte foto

Maar al waren het handtassen, of sneakers, dezelfde kleine onderbetaalde chinese handjes die de originelen maken fabriceren ook de 'illegale' kopiën. Slechts het authentieke (?) merklabeltje maakt het verschil in prijs - € 50 of € 500. Wat kan daar de verheven morele achtergrond van zijn?

Tot slot nog een citaat van Komrij op de achterpagina:
‘Terwijl de dromers dromen in hun nieuwe wereldje vol perspectieven zijn de cynici, de profiteurs, de snelle baasjes al bezig om te zien hoe ze die wereld naar hun hand kunnen zetten,’ schreef ik de vorige keer. En: ‘Het niveau van elke nieuwe droom zal uiteindelijk worden bepaald door het niveau van de overwinnaars.’ En: ‘Het uitwisselen van dromen en ideeën is, waar je bij stond, vervangen door het uitwisselen van polshorloges en hypotheken.’
zie ook: http://www.nrc.nl/komrij/2012/01/12/de-gedomesticeerde-journalist/