Elux Trotl

 "I have appropiated for myself the nom de nom Elux Trotl. This is not my nom. This is merely and simply the sound identity I have assigned to my nom. That over there is Grbk. Beware of how you address remarks to him. He is mal y bizarro, officially rebuked many times for exposing his nipples to little children."

'Ratner's star', Don Delillo, 1976, p.144

Reis door mijn kamer

Afgelopen week zag ik een stukje van een programma met Floortje Dessing, onze nationale reismuts. In verband met de wereldwijde corona-paniek was het een 'aangepast programma' met tips hoe we de 'intelligent-lockdown' door kunnen komen.
Voor het eerste item had Floortje afgesproken op een lege Dam in Amsterdam met een filosofe. Het werd een warrig gesprek, wèl met anderhalve meter afstand gelukkig, o.a. over hoe anders de beleving van zo'n lege stad is; dat je ineens andere dingen ziet als al die andere mensen er niet zijn en dat je ook verhalen kunt vertellen en emotie beleven zonder veel mensen om je heen en zo nog wat open deuren.
Niet doen, dacht ik meteen. Als iedereen op die manier van de leegte gaat genieten is er geen leegte meer, wordt de lockdown een startup. Zeker in deze tijd een erg slecht voorbeeld! En dat terwijl je die leegte normaal iedere dag kunt beleven in de vroege uren voordat de stad 's morgens weer tot leven komt, 's zomers is het dan al lang licht maar er is nog geen kip op straat zolang horeca en winkels nog zijn gesloten.

In het tweede item maakten we kennis met een gezin dat normaal ook al in isolatie leeft op een forteiland onder de rook van Amsterdam: Hoe doen ze dat en wat konden we er van opsteken? Ik zal u zeggen NIETS! Floortje had zich de gevaarlijke trip kunnen besparen, maar ja reizen zit 'r in het bloed zullen we maar zeggen. Die isolatie viel namelijk nogal mee. Met een bootje ben je binnen het halfuur aan de vaste wal, er worden boodschappen gedaan in de stad en de kinderen gaan daar ook naar school. Het eiland wordt minstens eenmaal per dag aangedaan door een veerdienst en het gezin runt ook nog eens een restaurant op het eiland, zodat ze normaal iedere dag tientallen tot misschien wel honderden bezoekers ontvangen. O.k. je moet je boodschappen wat beter plannen en de drinkwatervoorraad is beperkt tot wat de veerboot dagelijks aanvoert. Maar je woont dan wel zelfgekozen op een eiland met een heel fort en volop buitenruimte! Vergelijk dat eens met iemand 3-hoog-achter in een 2-kamerwoning in de stad, die strikt genomen niet naar het park mag. Ook al geen echte lockdown-tip dus na dit item had ik het wel gezien...

Ik moest denken aan het titelverhaal "Reis door mijn kamer" van Maarten Biesheuvel, waarin hij ons bladzijdenlang meeneemt in zijn herinneringen aan personen, plaatsen en gebeurtenissen aan de hand van de objecten die zich in zijn werkkamer bevinden. Dat is nou eens een echte lockdown-reistip!

De vrouw in het zand.

 Ik heb de verfilming van dit boek  ooit eens gezien op televisie, het zal ergens in de jaren tachtig van vorige eeuw zijn geweest. Of ik de hele film heb gezien of slechts een deel zou ik niet meer weten, maar de film had wel indruk gemaakt en was de aanleiding om - jaren later - het boek aan te schaffen.

De afgelopen dagen eindelijk ook echt gelezen. Wat een prachtboek inderdaad, maar toch anders dan ik me de film herinnerde. De verfilming door Hiroshi Teshigahara - met scriptbewerking door Abe zelf - er maar eens bijgezocht op YouTube en vandaag gekeken. Net zo prachtig en getrouw aan het boek maar anders dan wat ik me vagelijk kan herinneren. Vrouw-zand en indrukwekkend in zwart-wit gefilmd zijn de enige overeenkomsten met het beeld in m'n geheugen. Overigens voldoende om opnieuw van te genieten.

Avantgarde cineast Teshigahara blijkt meer prachtig werk te hebben gemaakt, o.a. documentaire films over Hokusai en Gaudí.

Schootgebed

Jammer dat velen dit boek niet helemaal zullen lezen. Het begint namelijk met een paar pagina's pure porno, dertien om precies te zijn, daarna is het afgelopen op een paar erotische passages na tegen het einde van het boek.

Ik vermoed dat mensen het boek niet (geheel) lezen omdat ze het mijden of verschrikt terzijde leggen vanwege het expliciete begin, òf omdat ze juist meer porno hadden verwacht op grond van Roche's eerste boek 'Vochtige streken' of de publiciteit rond dit nieuwe  boek en na de eerste pagina's het boek teleurgesteld dichtslaan.

Jammer, nogmaals, omdat dit tweede boek van Roche zeker lezenswaardig genoemd mag worden. Na de openingsscène beleven we in een soort 'stream of conciousness' drie dagen uit het leven van hoofdpersoon Elisabeth. We maken mee wat zij meemaakt, leren de mensen in haar leven kennen en volgen haar gedachten.

Die gedachten zijn levensecht, gevarieerd, chaotisch, alledaags maar ook obsessief en gestoord. Elizabeth zal zo rond de veertig jaar oud zijn, een echt kind van babyboomouders: de hippie's en feministes die vrouwen veel vrijheid en de wereld veel blijheid hebben gebracht, maar die hun kinderen ook hebben opgezadeld met anti-autoritaire opvoeding, gebroken gezinnen en nieuwe waandenkbeelden omtrent de wereld.

Het knappe van Roche vind ik hoe ze de dwanggedachten en obsessies van Elizabeth terloops in de gedachtestroom heeft weten in te voegen. De vanzelfsprekendheid waarmee Elizabeth haar soms eigenaardige opvattingen naar voren brengt. Hoe de ervaringen in het leven, samen met de tijdgeest, niet alleen ons denken maar ook ons handelen beïnvloeden.

Een goed voorbeeld is hoe Elizabeth zich steeds bewust is van het feit dat haar (ons) bestaan effect heeft op het 'milieu' en daar ook rekening mee wil houden, het goed wil doen zoals velen van ons, maar zonder eigenlijk goed te weten wàt het effect van dat handelen nu precies is. Duidelijk wordt dat we keuzes maken op grond van onbestemde gevoelens, op een gegeven moment ook uit gewoonte, maar met het idee het juiste te doen.

Door zo dicht op (in) de huid van de hoofdpersoon te kruipen komt de voyeuristische kant van de roman in de rest van het verhaal wellicht nog meer tot uiting dan in die eerste paar pornopagina's, die overigens aan de pornoparodie van Heere Heeresma doen denken. Omdat ook daar al de chaotische alledaagse gedachten doorheenflitsen.

Al met al een geslaagd boek, voor sommigen hier en daar wellicht over de grens, maar het verwoordt wel wat gewone mensen als u en ik ook zouden kùnnen denken. Over het leven, relaties, ons lichaam, sex.

Dienstreizen van een thuisblijver.

Het was een impulsaankoop afgaande op de titel, die me deed deken aan "Reis door mijn kamer" van die andere Maarten: Biesheuvel. Ik kocht de "dienstreizen" als extraatje, een bijbestelling via internet naast een ander boek dat ik bestelde ''Voer voor psychologen'' van Harry Mulisch. Een bijkomstigheid van kopen via het internet, van kopen met 'giraal' geld in het algemeen, is dat je niet beseft dat je geld uitgeeft. Met een pinbetaling of (internet-)overschrijving is er geen fysieke gewaarwording van geldoverdracht, geen munten of biljetten die van hand verwisselen, nee het zijn slechts cijfertjes op papier of op het scherm die veranderen van waarde. Zeker via internet heb je dan al snel met één of twee klikbewegingen van de muis een extra product aangeschaft zonder dat je het gevoel hebt geld uit te hebben gegeven.

Vanuit dit oogpunt is het begrijpelijk dat banken en winkeliers ons almaar proberen te overtuigen dat plastic geld zo handig is. Zij hebben er minder kosten en werk aan en de kosten die ze wel maken verhalen ze op de gebruiker van het plastic, ze passen wat cijfertjes aan op het overzicht en klaar. Het werkt net als de "koop nu betaal later" truc. Men realiseert zich pas achteraf een te grote uitgave gedaan te hebben ofwel onnodig veel (rente-)kosten te moeten betalen bovenop de eigenlijke prijs.

Maar dit terzijde. In het onderhavige geval was de impulsaankoop een goede, ik heb erg van het boek genoten. In de boekwinkel had ik vermoedelijk het boek laten liggen. Mevrouw Rookvogelwachter heeft enige titels van 't Hart in huis maar het werk van de ietwat schriele, kalende schrijver met z'n vreemde piepstemmetje heeft me nooit zo aangesproken. De internet-impuls en de associatie met Biesheuvel trokken me over de streep.

"Dienstreizen van een thuisblijver" is onderhoudend geschreven, 't Hart maakt ons deelgenoot van enkele van zijn belevenissen de afgelopen jaren en gunt ons een kijkje achter de schermen van zijn schrijversbestaan. Zo lezen we dat royalty's verdwijnen naar Duitse uitgevers ''fur die Werbung'', dat dikke boeken geen kans maken bij de luie lezers van jury's  voor literaire prijzen en we ontdekken dat 't Hart het hart op de plek heeft als hij betrokken raakt bij de rechtszaak tegen Lucia de Berk.

Opvallend is de aandacht van vrouwen die dit mannetje met de piepstem ten deel valt, tenzij Maarten dit zich alleen maar verbeeldt natuurlijk, maar ook hoeveel smeuïge avonturen de man beleeft die zichzelf toch presenteert als een saaie boekenwurm. Voor een deel wordt dat veroorzaakt door de schrijver 't Hart, die van het ziekenhuisbezoek na een beenbreuk - weliswaar een gecompliceerde - als van een echt avontuur weet te verhalen.

Zouaven

De nieuwste aanwinst in de 'bibliotheca' is een boek over de Pauselijke Zouaven. Het is afkomstig uit de erfenis van mevrouw Rookvogelwachter, wiens overgrootvader samen met zijn broer als vrijwilliger toetrad tot het "Regiment der Pauselijke Zouaven". Deze Zuavi Pontifici verdedigden onder de regering van paus Pius IX de Kerkelijke Staat tegen de aanvallen van Victor Emanuel II, koning van Italië, en diens bondgenoot Giuseppe Garibaldi, in de periode 1861-1870.

De Paus richtte een oproep tot de katholieke jongeren in de wereld om hem te hulp te komen. Onder leiding van een Franse generaal werd het "Regiment der Pauselijke Zouaven" opgericht, waarin vrijwilligers uit diverse landen dienst namen. De zouaven werden aldus genoemd naar een dappere inheemse stam in Algiers, die zich aan de Fransen had onderworpen en waaruit een keurkorps van het Franse leger was gevormd, een soort voorloper van het vreemdelingenlegioen.

De Noordafrikaanse oorsprong van het regiment is nog terug te zien in het markante uniform, dat de zegswijze "je loopt er bij als een zouaaf " heeft opgeleverd voor iemand met wat slordige kledij. Die kleding zat ooit ook in de erfenis, maar is enkele jaren geleden aan een museum geschonken.

Met ruim 3.000 man vormden Nederlanders het grootste contingent. Het enthousiasme in katholieke kring was hier nog groot, in tegenstelling tot andere landen.

In 1870 bezette het Italiaanse leger het overgebleven deel van de Kerkelijke Staat.
De eenheid van Italië met Rome als hoofdstad was een feit. De Paus trok zich als vrijwillige gevangene terug in het Vaticaan. De zouaven verlieten de Italiaanse bodem.

bron: Wikipedia

Als blijvende herinnering aan de zouaven bouwden de Oudenbosschenaren onder de leiding van pastoor Hellemons de Basiliek van de H.H. Agatha en Barbara, een nabootsing van de grote Sint-Pietersbasiliek te Rome, met een standbeeld van de zouaven op het voorplein. In de jaren van het Rijke Roomsche Leven, pakweg de eerste helft van de twintigste eeuw, zouden veel oud-strijders met hun aanwezigheid in zouavenuniform hoogmissen en processies blijven opluisteren. De laatste Nederlandse zouaaf overleed kort na de Tweede Wereldoorlog. In Oudenbosch is ook het Zouavenmuseum gevestigd.

Toen ik voor het eerst van deze geschiedenis hoorde was mijn eerste gedachte wat een avontuur het voor die twee Hollandse boerenjongens moet zijn geweest om naar Italië af te reizen om daar een heilige oorlog te gaan voeren. Er werd verzameld in het Brabantse Oudenbosch, vervolgens reisde men met de trein naar Marseille. Het is 1860, de trein was koud 20 jaar bekend in Nederland !

Wonderen van de Oriënt

Bij de voorbereidingen voor mijn reisje naar Mongolië hoort vanzelfsprekend wat inlezen. Een mooie gelegenheid om de 'Bibliotheca' weer eens aan te vullen met wat nieuwe titels. De eerste is "Il Millione", het reisverslag van Marco Polo uit 1298. Volgens het verhaal reisde Marco, samen met zijn vader en oom, over land dwars door Azië naar de zomeresidentie van Kublai Khan in Cambalu (Shangdu). Hij bezocht vele provincies in Zuid-Oost Azië en reisde buitenom (over zee) terug tot Hormoez en vervolgens via het Midden-Oosten weer terug naar Italië.

Ten tijde van Marco's reizen was het Mongoolse rijk op de top van zijn macht. Het rijk van Kublai Khan, gesticht door zijn grootvader de fameuze Genghis Khan, strekte zich inmiddels uit over heel Azië ten noorden van de Himalaya, grote delen van Indië, Perzië en het Midden-Oosten. Het is vermoedelijk het grootste rijk uit de geschiedenis en de Mongolen stonden reeds aan de poorten van Europa.

Al in 1241 stonden de Mongoolse ruiters aan de Donau. Zij hadden reeds bloedbaden aangericht in Polen en Hongarije en stonden op het punt Europa binnen te vallen, toen plots de aanval werd stopgezet. Alle aanvoerders werden teruggeroepen omdat de toenmalige grootkhan Ogedei, een zoon van Genghis was gestorven.

Genghis Khan (1206-1227) verenigde de Mongoolse ruitervolken en vormde de basis voor een rijk dat éénvijfde van de wereld zou beslaan. Onder Ögedei Khan (1229-1241) en Güyük Khan (1246-1248)werd het rijk verder uitgebouwd. Möngke Khan (1251-1259) zou de eerste hoofdstad laten bouwen, Karakoram in Mongolië, en de administratie binnen het rijk verbeteren.

Kublai Khan (1260-1271) de jongere broer van Möngke zou de stichter worden van de Chinese Yuan-dynastie, hij verplaatste de hoofdstad vanuit Mongolië naar Khan Balek in China, dat de oorsprong vormt van het huidige Peking. Kublai bleef Khan voor de Mongolen maar werd nu ook keizer van China.

Marco Polo staat bekend als één der eerste ontdekkingsreizigers, daarnaast zou hij de pasta (spaghetti) naar Italië hebben gebracht. Maar tegenwoordig wordt eraan getwijfeld of Marco wel echt in China is geweest, omdat er bijv. in China nergens iets over zijn bezoek is vermeld terwijl andere vroege westerse reizigers wèl genoemd worden - zoals de Vlaming Van Ruysbroeck (1251). Polo zou niet verder zijn gekomen dan het Midden-Oosten of Perzië, z'n 'reisverslag' zou een verzameling zijn van wat hij van anderen heeft vernomen aangevuld met z'n eigen fantasie.