Controversiële slaapwandelaar

Dit beeld van een slaapwandelaar, onderdeel van een tentoonstelling van Tony Matelli in het museum van Wellesley College, een meisjesschool in Massachusets (VS), heeft enkele uren na plaatsing al een rel veroorzaakt en een petitie op change.org opgeleverd met de eis aan de directie om het beeld op z'n minst te verplaatsen naar binnen de museummuren.

Het beeld zou onnodige stress bij de studentes opleveren, het beeld zou in verband gebracht kunnen worden met sexueel geweld.

O.K. het is een realistisch beeld, dus je wordt even op het verkeerde been gezet - dat is de voornaamste kracht van dit genre ! - maar hoe vervolgens deze dolende wat sullige man in z'n grote witte onderbroek ook maar iemand angst in kan boezemen is mij een raadsel, zeker nu hij tot zijn knieën inde sneeuw staat met sneeuw op zijn schouders. Mocht je er 's avonds in een slecht verlicht park onverwacht op stuiten, ja dan kan ik me een huivering voorstellen. Maar eenmaal wetend dat het een beeld is, is die verrassing weer weg.

Het zijn ook geen toevallige passanten die tegen het beeld ageren, maar de meiden die op de campus wonen. Je zou denken dat als je eenmaal weet dat het ding er staat je er niet meer van hoeft te schrikken. Toch kreeg de petitie al snel veel bijval ( al 750 handtekeningen in ekele dagen ). Wat zijn dat voor getraumatiseerde tutjes daar in Wellesley, Mass. vraag ik me dan af. Maker Matelli zegt met het beeld een gevoel van ontheemding of letterlijk misplaatst zijn te willen oproepen. Had een pyjama enig verschil gemaakt ?

Verbind dit beeld en de ophef erover nu eens met een advertentieserie tegen wapenbezit (momsdemandaction) die ik tegenkwam en je snapt meteen in wat voor wereld we leven...

...geen trefbal, kindersurprise en roodkapje meer, want die zijn te gevaarlijk voor kinderen. Wel een wapen in ieder huishouden en veel geweldspropaganda in de media, tja, dan weet ik wel waar ze hun trauma's vandaan hebben daar in Wellesley.

Onmogelijke keuze

Afgelopen woensdag was bij de BOS de prachtige documentaire "The only son" te zien.

In het kort:
De toekomstplannen van de Tibetaanse Pema staan onder grote druk. Hij is verwesterd, studeert inmiddels in Nederland en gaat terug naar het afgelegen gehucht in de bergen op de grens tussen Nepal en Tibet, naar zijn traditionele ouders. Die vragen het onmogelijke van hem. Jaren geleden heeft zijn vader hem met drie van zijn zussen naar een weeshuis in Kathmandu gebracht, voor een opleiding en een betere toekomst. Eén oudere zus bleef achter om  thuis te helpen in het huishouden, maar die is inmiddels getrouwd, uitgehuwelijkt aan een lokale echtgenoot, en heeft nu haar verplichtingen tegenover diens familie. De ouders zitten nu dus zonder kinderen, zonder hulp, en verlangen van Pema dat hij naar huis terug komt om te trouwen en zijn familieverplichtingen te vervullen, het land te bewerken en zijn ouders te onderhouden.

Het drama van ontwikkeling en de voortschrijdende beschaving teruggebracht tot een persoonlijk dilemma. Schuldigen kun je niet aanwijzen, maar allen zijn verliezers in deze culturele spagaat. De ouders dachten er ooit goed aan te doen door de kinderen elders onder te brengen, maar blijven nu alleen achter. De kinderen hebben geproefd van een wereld die groter, verscheidener en vrijer is dan thuis. Zij kunnen niet meer terug, gewend geraakt aan het leven in de (moderne) wereld. Het oudere van de drie zusjes is vanuit Nederland geadopteerd en maakt bij het bezoek aan de ouders een ontheemde indruk. Ze lijkt er meer op vakantie te zijn dan thuis, spreekt vrijwel geen Nepalees/Tibetaans en Pema moet voor haar alles in het Engels vertalen.

Je ziet de jongen worstelen met de onmogelijke keuze. Hij zou graag z'n ouders terwille zijn, maar kan gewoon niet meer terug naar een zo eenvoudig leven in de afgelegen bergen. Om er te komen moeten ze met twee binnenlandse vluchten, de laatste brengt ze naar een landingsstrip op tien dagen te voet van de ouderlijke vallei. Die afstand leggen ze af als "toeristen" zoals Pema zegt. Dat betekent met een gids, tenten en pakpaarden voor de bagage. De enige oplossing die Pema ziet is dat zijn moeder naar Kathmandu verhuist, daar wonen de twee jongere zussen nog in het tehuis. Daar kan hij een gerieflijker leven voor haar regelen. Ook zou hij eventueel iemand in kunnen huren om het land van de familie te beheren. Maar de moeder ziet daar niets in. Vermoedelijk terecht, oude bomen moet je niet verplanten.

Dit individuele geval illustreert een wereldwijd probleem, het probleem van ontwikkeling en vooruitgang. Het laat de achilleshiel zien van ons streven iedereen onderwijs en betere levenskansen te bieden. Ontwikkeling en groei zorgt er namelijk ook voor dat kinderen hun eigen milieu overstijgen. Vooruit kan altijd, maar terug is lastig zo niet onmogelijk. Diezelfde groei en ontwikkeling heeft in Europa de afgelopen eeuw ook al geleid tot de ontvolking van het platteland, een sterke afname van het aantal boeren en de vereenzaming van ouderen op het platteland.

Hoe groter de sprong is die een kind maakt, hoe groter de oorspronkelijke afstand is zowel fysiek als cultureel tot de moderne wereld, hoe lastiger het wordt terug te keren en een plek te vinden in de traditionele samenleving. Waar Pema zich geen voorstelling meer kan maken van een zo geïsoleerd leven in de bergen, daar twijfelt zijn jongere zusje uit Kathmandu nog. Blijkbaar denkt zij - met moeite - nog terug te kunnen. De oudste zus is altijd in haar geboorteland gebleven, zij ervaart het leven daar alsmede de bijbehorende moeilijkheden en verplichtingen als vanzelfsprekend.

Ik zou bijna een pleidooi houden om kinderen in dergelijke afgelegen leefgemeenschappen maar niet standaard naar school te sturen, ze niet wereldwijs te maken, zodat de eigen leefomgeving een mogelijkheid blijft. Bovendien wat moet je als yakherder met de kennis van wiskunde-B of economie? En is ons moderne leven wel zoveel beter? Fysiek staan we er dan wellicht beter voor omdat medische voorzieningen, gerieflijke huisvesting en voldoende voeding ruim voorhanden zijn. Zelf kan ik mij geen betere leefomgeving voorstellen, maar geldt dat voor iedereen? Ook als je in de bijstand zit, slechtbetaald fysiek zwaar werk doet, of zestig uur in de week moet werken met veel stress om de hypotheek en de studie van de kinderen te kunnen betalen? Maar om al die kinderen dan maar een kans op een 'beter' bestaan te ontzeggen is ook geen optie.

Het blijft een lastig probleem en de keuze die Pema moet maken zal altijd onbevredigend zijn. Of hij nu kiest voor zichzelf en de vooruitgang of voor z'n ouders en de traditie, altijd zal er iets blijven knagen. Een pracht documentaire! Nog te zien op uitzending gemist.

Riganap

Houten Riga-nap. 1850-1900

Een nap - (houten) bakje of kom volgens Van Dale - uit Riga.

Riganappen en ander Rigawerk werden door zeelui gekocht in Riga en in andere havenplaatsen aan de Oostzee. Het gebied waar de nappen gemaakt werden lag rond Chockloma aan de Wolga. In de 17de eeuw begon daar de productie van nappen die gedraaid werden uit berken- of lindenhout. Ze werden beschilderd of gestempeld met bladvormige of geometrische versieringen. De belangrijkste kleuren zijn rood en zwart, aangevuld met goud, zilver of groen. Na vernissing werden de nappen gemoffeld (in de oven verhit). De naar Nederland meegenomen nappen werden gebruikt als siervoorwerp of als afwasbakje (dan voorzien van een koperen binnenbak). Aldus een tekst van het Fries Scheepvaartmuseum.

Tot vorig weekeinde had ik ook nog nooit van de riganap gehoord maar zonder het te weten bleek ik er wel één te bezitten. In de salon op Schiermonnikoog alwaar wij verbleven - mevrouw rvglwtr. en ikzelf - was wat lectuur aanwezig over het eiland en de geschiedenis. Al bladerend in één der publicaties valt mijn oog op een bakje - de riganap ! - dat verdacht veel weg heeft van een bakje waar thuis sleutels ed. in liggen. Het is zoals zoveel snuisterijen bij ons thuis via de familie van moederskant bij ons terechtgekomen. Het meeste is gebruiksgoed, dat door hardnekkig bewaren vnl. een sentimentele waarde heeft. Het bakje hierboven heeft volgens verzamelaars.net een richtprijs tussen de dertig en zestig euro, een luxe sleutelbakje dus.

De troonopvolging - deel 2. Van CreaBea naar WillemSport ?

De koningin heeft het dus goed gedaan - koningin zijn - de afgelopen jaren. Wat dat precies inhoudt is niet helemaal helder. Er wordt wel gezegd dat ze ons land zo goed vertegenwoordigt. Maar doen Frau Antje, Johan Cruyff of Epke Zonderland dat niet even goed, zoniet beter? Roep kruuf of krief en overal ter wereld heb je meteen een praatje en vrienden! En dat terwijl ik persoonlijk niets om voetbal geef en er de ballen verstand van heb.

De koningin zou ook een stimulerende factor voor het bedrijfsleven zijn, een wegbereider en aanbrenger van buitenlandse orders. Laten we wel wezen, zo'n staatsbezoek is een mooie aanleiding voor zakenmensen om elkaar te ontmoeten (hoogste kringen enzo) maar natuurlijk niet de oorzaak van het afsluiten van contracten. Bovendien zal men ook zonder koningin wel een aanleiding vinden voor een feestelijke afspraak.

De eensgezindheid van het volk dan, "ze houdt de boel zo mooi bij mekaar" wordt wel beweerd. Tja, misschien is het dat wel: koninginnedag, koekhappen, volksdansen, rommel van de schuur van de één naar de kelder van de ander, beetje zuipen, beetje lallen? Klinkt niet echt hoogstaand, hebben we daar alleen een koninklijke familie voor? Bovendien hebben we nog dat andere Oranje, en niets zorgt voor meer verbroedering, zelfs intercultureel, dan kansen op een ereplek bij een EK of WK.

Uit verplichting aan haar stand of uit persoonlijke interesse was Beatrix geïnteresseerd en begaan met kunst en cultuur. Ze bezocht regelmatig concerten en voorstellingen, er was de Koninklijke Prijs voor de Vrije Schilderkunst, ze liefhebberde zelf wat, kortom kunst vond in haar een pleitbezorger en beschermvrouwe. Dat leverde nog een extraatje op.

Wimlex daarentegen lijkt gespeend van intellectuele belangstelling, hij is meer een sportfan. Tommy Wieringa merkte in zijn 'brief aan de koning' afgelopen weekeinde in het NRC-Handelsblad al op Willem nog nooit met een boek betrapt te hebben. De culturele meerwaarde van Beatrix zal dus verloren gaan met de komst van haar zoon als koning. Wimlex neemt niet zozeer de plaats in van van de koningin, alswel van Johan Cruyff, ons sterrenteam en wijlen Anton Geesink. Overbodige en oneigenlijke concurrentie lijkt mij.

Schootgebed

Jammer dat velen dit boek niet helemaal zullen lezen. Het begint namelijk met een paar pagina's pure porno, dertien om precies te zijn, daarna is het afgelopen op een paar erotische passages na tegen het einde van het boek.

Ik vermoed dat mensen het boek niet (geheel) lezen omdat ze het mijden of verschrikt terzijde leggen vanwege het expliciete begin, òf omdat ze juist meer porno hadden verwacht op grond van Roche's eerste boek 'Vochtige streken' of de publiciteit rond dit nieuwe  boek en na de eerste pagina's het boek teleurgesteld dichtslaan.

Jammer, nogmaals, omdat dit tweede boek van Roche zeker lezenswaardig genoemd mag worden. Na de openingsscène beleven we in een soort 'stream of conciousness' drie dagen uit het leven van hoofdpersoon Elisabeth. We maken mee wat zij meemaakt, leren de mensen in haar leven kennen en volgen haar gedachten.

Die gedachten zijn levensecht, gevarieerd, chaotisch, alledaags maar ook obsessief en gestoord. Elizabeth zal zo rond de veertig jaar oud zijn, een echt kind van babyboomouders: de hippie's en feministes die vrouwen veel vrijheid en de wereld veel blijheid hebben gebracht, maar die hun kinderen ook hebben opgezadeld met anti-autoritaire opvoeding, gebroken gezinnen en nieuwe waandenkbeelden omtrent de wereld.

Het knappe van Roche vind ik hoe ze de dwanggedachten en obsessies van Elizabeth terloops in de gedachtestroom heeft weten in te voegen. De vanzelfsprekendheid waarmee Elizabeth haar soms eigenaardige opvattingen naar voren brengt. Hoe de ervaringen in het leven, samen met de tijdgeest, niet alleen ons denken maar ook ons handelen beïnvloeden.

Een goed voorbeeld is hoe Elizabeth zich steeds bewust is van het feit dat haar (ons) bestaan effect heeft op het 'milieu' en daar ook rekening mee wil houden, het goed wil doen zoals velen van ons, maar zonder eigenlijk goed te weten wàt het effect van dat handelen nu precies is. Duidelijk wordt dat we keuzes maken op grond van onbestemde gevoelens, op een gegeven moment ook uit gewoonte, maar met het idee het juiste te doen.

Door zo dicht op (in) de huid van de hoofdpersoon te kruipen komt de voyeuristische kant van de roman in de rest van het verhaal wellicht nog meer tot uiting dan in die eerste paar pornopagina's, die overigens aan de pornoparodie van Heere Heeresma doen denken. Omdat ook daar al de chaotische alledaagse gedachten doorheenflitsen.

Al met al een geslaagd boek, voor sommigen hier en daar wellicht over de grens, maar het verwoordt wel wat gewone mensen als u en ik ook zouden kùnnen denken. Over het leven, relaties, ons lichaam, sex.

In goed gezelschap

Brigitte Bardot

Elizabeth Taylor

Lady GaGa

Vermeer

Raquel Welch

Piero della Francesca

Sophia Loren

Romy Schneider

Van der Weyden

aanvulling vrijdag de dertiende:

Ava Gardner

Grace Kelly

Wahrheit und Dichtung

Waar tegenwoordig wordt getwijfeld aan de echtheid van Marco Polo's reizen en zijn reisverslag, daar zijn Wahrheit und Dichtung bij Umberto Eco natuurlijk in goede handen. Deze meester op het grensvlak van feit en fictie laat in de roman "Baudolino" de gelijknamige hoofdpersoon ook richting Mongolië afreizen.

De uit het schimmige en altijd mistige Italiaanse Piemonte afkomstige Baudolino raakt in het gevolg van keizer Frederik Barbarossa verzeild in de vierde kruistocht (1202-1204) en de daarop volgende plundering van Constantinopel door de 'vrome' pelgrims. Hij beleeft tal van avonturen, maar het belangrijkste behelst de zoektocht naar de Presbyter Johannes, een legendarisch Christelijk heerser in het Verre Oosten, waar hij tijdens zijn studietijd in Parijs over heeft gehoord.

Deze Presbyter Johannes, ook bekend als Pape Jan of Prester John, zou een rijk bezitten dicht bij het paradijs en het geheim kennen van het eeuwige leven. Omdat Baudolino en zijn vrienden daar wel naar op zoek willen fabriceren ze een brief zogenaamd afkomstig van Presbyter Johannes aan de keizer, waarin het rijk en de rijkdom van Johannes breed worden uitgemeten. Baudolino en kornuiten proberen zo de keizer ertoe te overtuigen een expeditie te financieren om het rijk van Presbyter Johannes te ontdekken.

De brief die Baudolino c.s. verzinnen bestaat echt, in 200 diverse middeleeuwse handschriften en later ook in wel 14 gedrukte versies. Ook Marco Polo maakt in zijn reisverslag melding van het rijk van Presbyter Johannes en situeert het ergens in Mongolië. Marco Polo en Van Ruysbroeck komen beide ook Christenen tegen tot in de verste uithoeken van China.

Het betreft Nestorianen, een afsplitsing van het Christendom na het schisma van Efeze (431 n.Chr.). De volgelingen van Nestorius geloven dat Jezus zowel mens als God was op Aarde. De Nestoriaanse gedachte leeft nog onder de leden van de Kerk van het Oosten, die vandaag de dag nog voornamelijk aanhangers heeft in Syrië. Er is ook daadwerkelijk een christelijk heerser geweest in Binnen-Mongolië (tegenwoordig een autonome provincie van China) en langs de zijderoute zijn diverse archeologische vondsten bekend die wijzen naar Nestorianen in de periode tussen 700 en 1400 na Chr.


Op hun zoektocht naar het rijk van Presbyter Johannes, dat ze overigens niet vinden, ontmoeten de vrienden wel talloze andere mythische en legendarische figuren: de antipoden, met één gigantische voet; mensen zonder hoofd; met hondenkoppen; etc. Het is een verzameling anomaliën, zoals we die ook vinden in Plinius' beschrijving van de wereld, de "Hypnerotomachia Polyphili" en in Gene Roddenberry's "Startrek".